ARKLINE

Shansa e fundit?

Rem Koolhaas

Ne jetojmë në epokën e plotësimit, jo të fillimeve të reja.
Botës po i mbarojnë hapësirat prej nga mund të fillohet nga e para.

Rëra dhe deti përreth Gjirit, si forma të paprekura, ofrojnë një tabula rasë në të cilat mund të gdhenden indentitete të reja: palma, harta të botës, kryeqendra kulturore, qendra financiare, qytete sportive…
Sidoqoftë, ngjajshëm me Singaporin në vitet 1980 dhe Kinën në vitet 1990, zhvillimet e fundit në Gji, posaqërisht në Dubai, janë njohur me shtrembërim (përqeshje): Mallkimi i Mike Davisit në "Walt Disney meets Albert Speer" jehon karakterizimin, e William Gibson-it para pesëmbëdhjetë viteve, e Singaporit, si "Disneyland me një gjykim të vdekjes".
Reciklimi i fatwa-s së Disney-t tregon më tepër për stagnimin e imagjinatës kritike perëndimore se për qytetet e Gjirit. Sot, për të qenë një kritik është të pendohesh për eksportimin e ideve të cilat ti ke dështuar për ti konfrontuar, dragojt të cilët nuk ke mundur t'i therrësh; magjoranca e pamasë e zhvillimeve për të cilat kritikët rëndë pendohen të kenë gjeneruar dhe janë bërë si normë në shtetet e tyre.
Efekti tragjik i paftësisë arkitektonike për të njohur dhe menduar përmes të pashmangshmeve të modernizmit është një gjuhë e përmalluar e zhgënjimit të përhershëm, me të cilën është prodhuar dhe reciklimi i pafund i së keqes nostalgjike si qëllim-mira por me alternativa në gjendje para vdekjes…
Është posaqërisht mizore që kriticizmi më i ashpër vjen nga kulturat e lashta të cilat ende e kontrollojnë aparatin e gjykimit, derisa epiqendrat e prodhimit kanë ndërruar vend në anët tjera të globit.
A është e mundur që transformimet e Gjirit të shiqohen si raste të "vetmuara"?
Si një përpjekje e jashtzakonshme për të ndruar fatin e tërë regjionit?
A është e mundur që të presentohet një kritikë konstruktive për këto fenomene?
A eksiston një gjë si participimi kritik?
(Për të llogaritur problemin e akomodimit të punëtorëve, për shembull, tani zhvillohet biseda për një legjislacion tridimensional, e cila do të definojë një Existenzminimum Arab dhe prodhimi i saj në masë…)
Gjiri nuk po rikonfiguron vetëm vetën; por po rikonfiguron edhe botën.
Ndërmarësit e Gjirit po arrijnë vende, të cilat moderniteti nuk i kishte arritur më parë… Ndoshta njëra prej arsyeve që, Gjiri duhet të merret si çështje serioze, është se modeli i qytetit në zhvillim po shumëzohet në zona të gjëra me më pak shikueshmëri arkitektonike, e cila niset nga, Maroku për në Perëndim, pastaj linja Turqi, Azerbejxhan dhe Kinë për në Lindje. Në secilën prej këtyre shteteve të Rrypit të Mëndafshit, zhvilluesit e Gjirit operojnë në shkallë të tillë duke ikur jashtë vëmendjes sonë.
Kjo kampanjë e eksportimit të një lloji të ri të urbanizmit – në vende imune apo injorante të misioneve paraprake të modernizmit – mund të jetë rasti final për të formuluar një model të ri urbanizmi. A do ta shtrëngoj arkitektura këtë shansë të fundit?