Tirana
Është shumë e rëndësishme të realizohet që - tek e fundit - ky projekt nuk është për sheshin, ai është për Tiranën. Tirana është një qytet që ka ndryshuar në mënyre të jashtëzakonshme vitet e fundit dhe në disa vende nuk njihet më. Qyteti është shtyrë deri në limitet e tij, jo vetëm në madhësi por edhe në kuptimin se sa mban struktura e tij. Qyteti është i mbingarkuar, është i shfrytëzuar, është i konsumuar.

Si mund te ndjehesh kur jeton në një qytet si ky? Çdo të thotë në Tiranë të jesh një qytetar i saj? Ç’rol mund të luajë sheshi për të gjetur përgjigjet e këtyre pyetjeve?
Në të kaluarën e afërme, sheshi ishte hapësira që përfaqësonte vetëm një person, Enver Hoxhën. Ai simbolizonte jetën që të gjithë shqiptarët jetonin. Sheshi i asaj kohe nuk kishte kufij realë: në kuptimin e vërtete të fjalës ai ishte qendra sepse atje të çonin të gjitha rrugët e Tiranës, me statujën e tij që mund të shihej nga kudo.
 

Sot në Tiranë qytetarët nuk kanë më vetëm një pike reference për t’u krahasuar. Në një farë mënyre, mund të imagjinojmë që është bëre më e vështire të gjesh se kush je, çfarë përfaqëson. Të qënurit qytetar i Tiranës është bërë një pyetje e ditës: si të shohësh një të ardhme, si të gjesh rrugën tënde, si të vendosesh se s’vlerëson më shumë në jetë? Shkurt: Ç’të lidh apo si referohesh me të tjerët?

Je est un Autre
Në vështrimin tonë, sheshi i Tiranës duhet të jetë vendi që e ofron ketë mundësi: një vend që secili është i lirë ta përdorë, që lejon njerëzit të lidhen me njëri tjetrin. Nuk duhet të jetë vendi ku konsumohet por vendi ku njerëzit vijnë së bashku, gjithmonë në prani të të tjerëve rreth e rrotull, ku diskutojnë dhe krahasojnë interesat e dyshimet e tyre. Nëse vërtet duam që kjo të ndodhë, duhet të mendojmë se çfarë mund ta bëjë sheshin të ndryshëm nga qyteti që e rrethon, në formë e në përmbajtje.

Atje ku ndalon qyteti
Duke patur parasysh karakterin kaotik dhe informal të qytetit, një gjest i thjeshtë e i qartë do të ketë një impakt të fuqishëm. Qyteti, nuk përcaktohet nga periferia e shkërmoqur, por nga thelbi i tij. Ne e shohim sheshin si një hapësire e formuar nga vete qyteti që e rrethon, i cili jepet atje dhe mban frymën për një moment. Sheshi, si një hapësire ku vrulli dhe kaosi ndalet që të lejojë të ndodhë diçka, çfarëdo qoftë ajo.
 
Krijimi i një hapësire të qartë e të thjeshtë do të sjellë në plan të parë cilësi imateriale si drita dhe hija, tingujt, një fllad ere… Ajo i shtyn qytetarët të rifokusohen, të realizojnë që janë në mes të qytetit por njëkohësisht në një tjetër vend.
 
Qendra është theksuar si një shmangie nga kaosi i qytetit duke krijuar hapësire fizike dhe mendore për qytetaret e saj. Sheshi do t’u mundësoje banorëve të largohen nga qyteti duke shkuar në zëmër të tij, ku ju ofrohet një hapësire nga ku shohin qytetin dhe si rrjedhoje lejohen të jetojnë në të.

Atje ku historia vazhdon
Sado i dhunshëm ishte regjimi komunist, ai paska qenë çuditërisht tolerant përsa i përket sheshit. Duke hedhur vështrimin rrotull, nuk shohim vetëm Operan, Hotel Tiranën dhe Muzeun Kombëtar. Shohim gjithashtu Bankën Kombëtare dhe Ministritë, të gjitha ndërtesa fashiste. Ndodhen gjithashtu xhamia dhe ora e qytetit. Është po ashtu kopshti i fundosur pas statujës së Skënderbeut, një kopësht që në të gjitha aspektet ndihet ndryshe nga parada e mbidukur e asaj çka mbetet në shesh.
 
Deri më sot, të gjitha ndërtesat që shohin sheshin janë të interesit publik. Janë aty, me gjithë historitë e tyre të ndryshme, dhe kjo është një diçka impresionuese. Nëse Tirana u bë një qytet jo besimtarësh, sheshi sot tregon gjithçka ata besuan gjatë 100 vjetëve të fundit. Kjo është një cilësi jetike për sheshin: si një pantheon në përmasa urbane. Qendra është shumë gjëra të ndryshme njëherësh.
 
Sfida është se si ti vlerësosh këto dhe si tu japësh një të ardhme të re. Në propozimin tonë ne e mbështesim këtë prezencë simultane dhe e përpunojmë më tej. Asnjë monument apo identitet nuk mëvehtësohet: por të gjithë nënvizohen rreth e rrotull hapjes së sheshit, duke përfaqësuar një të kaluar të përbashkët mbi të cilën mund të ndërtohet.
 
Ri-propozim
Sjellja e sheshit në përmasa njerëzore nuk duhet keqkuptuar. Mbushja e sheshit me ndërtesa që përmbajnë bare dhe restorante në një përpjekje për ta sjelle në shkallën njerëzore, do të ishte përgjigja e gabuar për pyetjen e drejtë. Pothuajse çdo gjë në Tiranë është konsum: të konsumosh edhe sheshin do të ish një dështim politik. Të mbash publike hapësirën publike, kjo është çështje kyçe.
 
Sot, problemi i sheshit nuk është përmasa e tij por mungesa e përcaktimit të tij. Thënë shkurt, ai nuk është një shesh, por një nyje e stërmadhe rrugësh pa fillim e pa fund. Çdo ndërtesë kërkon lidhjet dhe hapësirën e saj por, të gjitha ato nuk bëhen dot bashkë. Çka i mungon në të vërtete "Sheshit Skënderbej" është fokusi: koha ka ardhur që më së fundi ai të bëhet shesh.
 
Masterplani propozon ta shkëpusë trafikun nga sheshi dhe të krijoje një shesh këmbësoresh me konstruksione të reja. Ne rikonsiderojmë atë që ekziston por duke ja ndryshuar plotësisht konceptin. E vëmë fort në dyshim idenë që sheshi i ri duhet të përfshije disa nga ndërtesat ekzistuese - si xhamia - dhe të përjashtojë të tjerat - si muzeu kombëtar - sado jo tërheqës qoftë ky. Ne e rivizatojmë sheshin për të mundësuar që të gjitha ndërtesat të adresohen dhe futen në dialog.
 
Megjithatë, më shumë se një formë, propozimi ynë sugjeron një shesh që del në pah nëpërmjet brezit të tij, rrethinave të atij vetë. Ky brez përbëhet nga gjelbërimi, hijet dhe ndërtesat, ekzistueset apo ato që do të ndërtohen. Biodiversiteti i gjelbërimit do të jetë po aq i pasur sa edhe koleksioni i ndërtesave: një panteon bimësie.
 
Brezi funksionon si një paradhomë për në sheshin kryesor: duke negociuar midis dendësisë së qytetit dhe hapjes së sheshit, ai ofron një varietet kalimesh për të hyrë në të. Sheshi do të jetë i mbrojtur dhe i padukshëm deri në momentin që hedh hapin brenda tij-një shmangie nga kaosi i qytetit, si një hapësire mendore dhe fizike për qytetarët e tij.
 
Brezi është njëherësh një tërheqje në vetvete. Ai përmban kopshte, mjedise të hapura për aktivitete, bare dhe kafe. Skajet e sheshit do të jenë një unaze hapësirash dhe atmosferash të ndryshme. Kjo unazë do të jetë një pjesë natyrale e bulevardit qendror të Tiranës ku njerëzit janë mësuar të ecin poshtë e lart në mbarim të ditës së tyre.
 
Masa kritike
Brezi do të strehojë kryesisht programe publike, disa ekzistuese, të tjera të alternuara, e disa të tjera të reja:

1. Ndërtesa e Operës do të plotësohet me një hyrje në përmasa të mëdha duke mbuluar oborret e jashtme ekzistuese, për të shërbyer për kongrese dhe ngjarje te rëndësishme.
2. Xhamia kornizohet nga një dysheme e re, pak më e ngritur për ti dhënë asaj vetë më shumë hapësire dhe për ta bërë të duket sikur është ulur mbi një qilim madhështor.
3. Ndërtesat e Ministrive janë trajtuar në një linjë me kopshtin e fundosur, duke shtuar pemë të mbjella që mbulojnë gjithë hapësirën e kopshtit dhe të rrugës. Kështu, kompleksi njësohet në një identitet të vetëm duke u theksuar.
4. Teatri i Kukullave e gjen veten në shesh dhe lidhet me një hapësire të re të ndërtuar përpara tij duke ripërdorur pemët ekzistuese.
5. Banka Kombëtare, merr se fundi vëmendjen që meriton, duke shmangur çdo ndërhyrje vetëm duke ndryshuar platformën përpara saj.
6. Qendra Tregtare ngjitur me bankën është ripropozuar. Ndërtesa është e ngritur nga toka për të lejuar një hapësire e cila krijon një hyrje të madhe në shesh, duke kornizuar njëherësh kolonadën e ndërtesës se Operës. Funksionet tregtare plotësohen nga një hapësire ekspozitash për ngjarje kulturore. Hapësira kulturore do të menaxhohet nga qyteti dhe mund të bëhet partner konkurrent i Galerisë Kombëtare të Arteve. Edhe pse teknikisht i përjashtuar nga konkurrimi, ripropozimi i këtij projekti është pjesë integrale e zhvillimit të ri të sheshit.
7. Lidhja e Muzeut Kombëtar me vendin ku qëndron është ndryshuar duke riorganizuar shkallët kryesore. Fasada e tij një-dimensionale do të ndryshohet në një tipografi multidireksionale.
8. Kulla Qytetare (the Civic Tower) është rivendosja e shërbimeve publike të qytetit në një kullë të vogël. Në të ardhmen qytetaret e Tiranës do ta mbajnë mend këtë ndërtese si vendin me të cilin lidhen ngjarje të rëndësishme të jetës së tyre, regjistrimi i lindjes ose i martesës… Ndërtesa jo vetëm do të përmbajë këto shërbime por do të ketë edhe ballkone publike që shohin sheshin dhe qendrën e qytetit.